Hóa trị là một trong những phương pháp điều trị trong ung thư vú, có vai trò quan trọng trong việc tiêu diệt tế bào ung thư, ngăn ngừa tái phát và kéo dài thời gian sống cho người bệnh. Tuy nhiên, bên cạnh hiệu quả điều trị, thuốc hóa chất cũng gây ra nhiều tác dụng phụ do ảnh hưởng đến các tế bào lành trong cơ thể. Phần lớn các tác dụng phụ sẽ xuất hiện sau khi người bệnh đã về nhà, vì vậy việc theo dõi, nhận biết và chăm sóc đúng cách tại nhà là yếu tố then chốt giúp quá trình điều trị diễn ra an toàn và hiệu quả.
1. Mục đích của việc theo dõi tác dụng phụ tại nhà
Theo dõi tác dụng phụ không chỉ giúp người bệnh cảm thấy yên tâm hơn mà còn giúp phát hiện sớm các biến chứng nguy hiểm. Khi được phát hiện và xử trí kịp thời, nhiều tác dụng phụ có thể được kiểm soát tốt, giảm nguy cơ phải nhập viện cấp cứu hoặc gián đoạn phác đồ điều trị. Ngoài ra, việc ghi nhận đầy đủ các triệu chứng còn giúp bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng người bệnh để điều chỉnh liều thuốc hoặc phác đồ trong những chu kỳ hóa trị tiếp theo.
2. Những nguyên tắc cơ bản người bệnh cần ghi nhớ
-
Người bệnh cần chủ động theo dõi sức khỏe mỗi ngày, đặc biệt trong khoảng 7–14 ngày sau truyền hóa chất.
-
Nên chuẩn bị một cuốn sổ hoặc bảng theo dõi để ghi lại các triệu chứng bất thường.
-
Tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn của bác sĩ và điều dưỡng.
-
Không tự ý dùng thuốc, thực phẩm chức năng hoặc các bài thuốc dân gian khi chưa được tư vấn.
-
Giữ liên lạc với cơ sở y tế để được hỗ trợ khi cần thiết.
3. Các tác dụng phụ thường gặp và cách theo dõi chi tiết
a. Mệt mỏi và suy nhược cơ thể
Mệt mỏi là tác dụng phụ rất phổ biến sau hóa trị. Người bệnh có thể cảm thấy kiệt sức, không muốn vận động hoặc khó tập trung.
-
Theo dõi: mức độ mệt, thời gian kéo dài, khả năng sinh hoạt.
-
Chăm sóc: nghỉ ngơi hợp lý, ngủ đủ giấc, kết hợp vận động nhẹ như đi bộ chậm, tập thở sâu.
b. Buồn nôn và nôn
Buồn nôn và nôn thường xuất hiện trong vài ngày đầu sau truyền hóa chất.
-
Theo dõi số lần nôn, thời điểm nôn, có nôn ra thức ăn hay dịch.
-
Chia nhỏ bữa ăn, tránh thức ăn dầu mỡ, mùi nặng.
-
Uống thuốc chống nôn theo đúng chỉ định.
-
Cần đi khám ngay nếu nôn liên tục, không ăn uống được hoặc có dấu hiệu mất nước.
c. Chán ăn, thay đổi vị giác
Nhiều người bệnh bị giảm cảm giác thèm ăn, thay đổi vị giác.
-
Thức ăn có thể trở nên nhạt, đắng hoặc khó ăn.
-
Người bệnh cần theo dõi lượng ăn mỗi ngày.
-
Nên ăn thành nhiều bữa nhỏ, ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu, giàu đạm và vitamin
d. Viêm loét miệng và họng
Thuốc hóa chất có thể gây tổn thương niêm mạc miệng.
-
Biểu hiện: đau rát miệng, loét, khó nhai nuốt.
-
Súc miệng thường xuyên bằng dung dịch theo hướng dẫn.
-
Tránh thức ăn cay, nóng, cứng.
-
Báo nhân viên y tế nếu loét nhiều, đau nhiều hoặc kèm sốt
e. Rụng tóc và thay đổi da
Rụng tóc và thay đổi da là tác dụng phụ thường gặp, ảnh hưởng nhiều đến tâm lý.
-
Người bệnh cần hiểu rằng tóc sẽ mọc lại sau khi kết thúc hóa trị.
-
Có thể sử dụng khăn, mũ hoặc tóc giả.
-
Chăm sóc da đầu nhẹ nhàng, tránh hóa chất mạnh.
-
Da có thể khô, sạm hoặc sạm móng tay, móng chân.
-
Nên giữ da sạch, dưỡng ẩm nhẹ, tránh nắng gắt.
f. Sốt và nguy cơ nhiễm trùng
Hóa chất có thể làm giảm số lượng bạch cầu, khiến cơ thể dễ nhiễm trùng.
-
Người bệnh cần đo thân nhiệt mỗi ngày.
-
Dấu hiệu nguy hiểm: sốt ≥ 38.3°C kèm lạnh run, đau họng, ho, tiểu buốt, tiêu chảy, nôn ói nhiều.
-
Khi có các dấu hiệu này, người bệnh cần đến bệnh viện ngay, không tự ý mua thuốc uống.
g. Rối loạn tiêu hóa
Tiêu chảy hoặc táo bón có thể xảy ra trong quá trình hóa trị.
-
Theo dõi số lần đi tiêu và tính chất phân.
-
Uống đủ nước, ăn uống hợp lý.
-
Nếu tiêu chảy nhiều lần trong ngày hoặc kéo dài trên 2 ngày, cần đi khám.
h. Tê bì, ngứa tay chân
Một số thuốc hóa chất gây tổn thương thần kinh ngoại biên.
-
Biểu hiện: cảm giác tê, châm chích, ngứa ở đầu ngón tay, chân.
-
Theo dõi mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt.
-
Giữ ấm tay chân, tránh mang vác nặng, cẩn thận khi đi lại.
4. Các dấu hiệu nguy hiểm cần nhập viện ngay
Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu sau:
-
Sốt cao (≥ 38.3°C) hoặc lạnh run
-
Khó thở, đau ngực
-
Chảy máu bất thường
-
Nôn ói không kiểm soát
-
Mệt lả, chóng mặt, ngất
-
Đau dữ dội hoặc sưng đỏ bất thường vị trí truyền hóa chất
-
Tiêu chảy nhiều lần
5. Vai trò của gia đình và người chăm sóc
Gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người bệnh:
-
Giúp theo dõi triệu chứng và nhắc nhở dùng thuốc
-
Chuẩn bị bữa ăn phù hợp
-
Động viên tinh thần, giúp người bệnh giảm lo âu, căng thẳng
6. Lưu ý trong sinh hoạt hằng ngày
-
Giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ, đặc biệt là răng miệng và da
-
Tránh nơi đông người, tránh tiếp xúc với người đang mắc bệnh truyền nhiễm
-
Không tự ý dùng thuốc nam, thuốc bắc, thực phẩm chức năng khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ
-
Tái khám đúng hẹn
7. Kết luận
Việc theo dõi và chăm sóc các tác dụng phụ của thuốc hóa chất ung thư vú tại nhà là một phần không thể thiếu trong quá trình điều trị. Khi người bệnh được trang bị đầy đủ kiến thức, có sự đồng hành của gia đình và hỗ trợ kịp thời từ nhân viên y tế, các tác dụng phụ sẽ được kiểm soát tốt hơn, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống. Người bệnh hãy chủ động theo dõi sức khỏe của mình và liên hệ ngay với cơ sở y tế khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.
Tin, bài: ĐD. Nguyễn Thị Kim Chi